مقاله زلزله در ايران

 مقاله زلزله در ايران

… دانلود …

مقاله زلزله در ايران دارای 69 صفحه می باشد و دارای تنظیمات در microsoft word می باشد و آماده پرینت یا چاپ است

فایل ورد مقاله زلزله در ايران کاملا فرمت بندی و تنظیم شده در استاندارد دانشگاه و مراکز دولتی می باشد.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ريختگي احتمالي در متون زير ،دليل ان کپي کردن اين مطالب از داخل فایل ورد مي باشد و در فايل اصلي مقاله زلزله در ايران،به هيچ وجه بهم ريختگي وجود ندارد


بخشی از متن مقاله زلزله در ايران :

زلزله در ایران

مقدمه
«سرتاسر دشت خاوران سنگی نیست
كز خوندل و دیده برآن رنگی نیست»
(ابوالسعید ابوالخیر)

ایران سرزمین همیشه زلرله‌هاست.هر گوشه‌ای از این سرزمین داغدارهای فراوان و مكرر از این مصیبت عظیم است. دیروز خراسان، امروز گیلان، فردا آذربایجان، روز دیگر فارس و كرمان و بار دیگر خراسان و … شهرهای بسیاری چون لار، طبس، فیروزآباد، بیرجند، رودبار، اردبیل، گلبافت… را می‌شناسیم كه در دو سه دهه اخیر به ناگهان لرزیده‌اند و در عرض چند دقیقه در كام مرگ و نابودی فرو رفته‌اند.

راستی چه باید كرد با این» دیو از شیشه رها شده‌ای كه نه شهر می‌شناشد نه روستا، نه تابستان نه زمسنان، نه شب نه روز، نه كودك نه پیر و نه مرد بجز مرگ! آن هم مرگ‌های انبوه؟! بلاهای طبیعی البته، و عموماَ چنین‌اند. اما زلزله چیز دیگری است. زیرا گهواره زندگی انسان را ویران و واژگونه می‌سازد.

می‌گویند زلزله قابل پیش‌بینی و پیش‌گیری نیست. اما به وجود آوردن تمهیداتی برای كاستن از تلفات و خسارات آن ممكن است. این كاری است كه پاره‌ای از كشورهای زلزله خیز، چون ژاپن، انجام داده‌اند گریزی نیست كه ما هم چنان كنیم كه آنان كرده‌اند ولی باید دانست كه نخستین گام در این راه، شناخت زلزه و كسب آگاهی‌‌های مختلف درباره آن است. این .یژه‌نامه، معلمان و همه دست‌اندركاران آموزش كشور می‌شود و قرار است از سوی اداره كل ترتبیت معلم و آموزش نیروی انسانی به عنوان متن آموزشی دوره‌های ضمن خدمت معلمان قرار گیرد.امیدواریم مفید و مؤثر واقع شود. لازم می‌دانیم از تلاشهای آقای محمود رضوانی كه این ویژه نامه به كوشش ایشان فراهم آمده است سپاسگزاری كنیم.

گفت و گو با یك زلزله شناس
سازمانها و مؤسسات آموزش عالی بسیاری وجود دارند كه كار آنها به نوعی به زلزله و آمادگیهای لازم برای كاهش خطرات آن مربوط می‌شود.ولی مؤسسه زلزله شناسی و مهندسی زلزله تنها مؤسسه‌ای است كه تمام فعالیت آن در زمینه زلزله است. این مؤسسه تاكنون نقش بسیار فعالی در آموزش همگانی برای رویاوریی با زلزله و بخصوص همكاری با دفتر برنامه‌ریزی و تألیف كتب درسی در جهت تهیه مطالب آموزشی» آمادگی در برابر زلزله« برای دانش‌آموزان داشته است بنابراین تصمیم گرفتیم با ریاست مؤسسه، دكتر غفوری آشتیانی، گفت و گویی داشته باشیم. زمان مصاحبه روز 20/4/77 تعیین شد كه اتفاقاَ با شایعه زلزله در تهران هم زمان شده بود لذا درآخرین هماهنگی‌های تلفنی، پس از چند ساعت پشت خط ماندن پیش از آن كه تلفنچی محترم مؤسسه جمله »آقا جان شایعه است! زلزله‌ای در كار نیست! لطفاَ تلفن‌های مؤسسه را اشغال نكنید« را بشنویم، مجبور بودیم فوراَ بگوییم:» می‌دانیم شایع است ولی ما از» رشد« …

به هر حال خدمت استاد رسیدیم و مصاحبه ما از تماس حضوری و تلفن همراه! مصون نبود! امیدواریم همچنان كه ایشان وعده دادند، بتوانیم گفت و گوهای دیگری با متخصصان متعهد این مؤسسه داشته باشیم.
رشد: با تشكر از این كه وقت خود را در اختیار ما قرار دادید لطفاَ در مورد مؤسسه زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله و بویژه دو اصطبلاح» زلزله‌شناسی« و » مهندسی زلزله« توضیح بفرمائید.
دكتر غفوری: این مؤسسه یكی از مؤسسات مستقل و وابسته به وزارت فرهنگ و آموزش عالی است كه در سال 1368، بر اساس قطعنامه 250 یونسكو با تصویب هیئت وزیران و شورای عالی، تشكیل شده مؤسسه‌ای است كه تحقیقاتی و هدف آن ارائه روشهای آموزشی و پژوهشی به مسؤلان و مردم برای ایمن ماندن در مقابل زلزله و كاهش خطزات آن

است واژه زلزله مفهومی عام دارد ولی آن چه به امواج زلزله، علت زلزله تغییرات درون زمین گسل‌‌های لرزه‌خیزی و خطر زلزله مربوط می‌شود در حیطه بحث» زلزله شناسی« ؛ به عبارت دیگر، زلزله‌شناسی مربوط به درون زمین است و آن چه كه در اثر زلزله در روی زمین رخ می‌دهد به مهندسی زلزله، مربوط می‌شود به بیان دیگر مهندسی زلزله تأثیر زلزله بر مستحدثات ماست.اطلاعات» زلزله شناسی« به اطلاعات خاك روی زمین منتقل می‌شود و خاك روی زمین برروی ساختمان اثر می‌گذارد كه به آن» مهندسی زلزله« می‌گوییم مؤسسه ما بدلیل این كه به این هر دو بعد توجه دارد مؤسسه زلزله شناسی و مهندسی زلزله نام گرفته است فعالیتهای این موسسه در سه بخش سازماندهی شده است زلزله‌شناسی كه شامل

شناخت گسل‌ها، فعالیت آنها و تعیین لرزه‌خیزی گسل‌هاست. در اینجا خطر لرزه‌خیزی را تعیین می‌كنیم؛ یعنی مشخص می‌كینم كه در یك شهر و یك نقطه تا چه حد پتانسیل وقوع زلزله وجود دارد. توضیح بیشتر آن كه دراین بخش داده‌های لرزه‌ای ثبت می‌شود( داده‌هایی كه توسط ایستگاه و پایگاههای داخل خارج كشور ثبت شده است) و در مجموع خطر را تعیین می‌كنیم.

این خطر بارگذاری با ورودی به سازه‌ها است كه در ابنجا» مهندسی زلزله« مطرح می‌شود؛ یعنی بررسی می‌كنیم كه چنین خطری اگر به ساختمان برسد چه می‌شود؟
البته» مهندسی زلزله« خود به دو بخش تقسیم می‌شود؛1) مطالعه تأثیری زلزله بر خاك سطح زمین( خاك چند ده متری روی زمین كه بسیار مهم است). تحقیق در مورد اثر روی خاك چندده متری به پژوهشكده» ژئوتكنیك« مربوط می‌شود. توجه كنیم كه زلزله در عمق 30 كیلومتری رخ می‌دهد. مطالعه آثار زلزله روی خود ساختمان را» مهندسی سازه« می‌گوییم. بنابراین، ما در اینجا سه نوع پژوهشكده داریم:1) پژوهشكده زلزله شناسی2) پژوهشكده ژئوتكنیك و 3) پژوهشكده مهندسی سازه كه دو پوهشكده دوم و سوم مجموعاَ بخش» مهندسی زلزله« راتشكیل می‌دهند.من در اینجا به شما پیشنهاد می‌كنم كه با مسؤلان هر سه پژوهشكده مصاحبه‌ای داشته باشید تا اطلاعات را بطور كامل اخذ نمایید.

رشد: ضمن تشكر از شما كه توضیحات ر اكاملاَ روشن و ساده ارائه می‌فرمائید خواهشمندیم در مورد مسئله تعیین خطر توضیح بفرمائید. بسیاری از همكاران فرهنگی می‌پرسند چگونه است كه در نقشه‌هاو… شهرهایی مثل تهران، مشهد، و تبریز با امكان خطر بالا معرفی می‌شوند ولی ما به عمر خود و پدر و مادرمان زلزله‌ای شدید را در این مناطق به یاد نداریم.
دكتر غفوری: وقتی ما به كشور ایران نگاه می‌كنیم می‌فهمیم كه در پوسته زمین شكستگی‌هایی وجود دارد كه به این» گسل «می‌گوییم تعداد گسل‌ها در كشور ما هم كم نیستند اما آیا هر جا گسل است حتماَ زلزله می‌آید؟ خیر برای توضیح باید به تاریخ مراجعه كنیم، ما در این مورد یك تاریخ 000/10 ساله داریم. وقتی در راستای گسلی زلزله اتفاق اتفاق افتاده

است می‌گوییم كه این گسل فعال شده است منطقه‌ای را كه گسل فعال دارد منطقه زلزله‌خیز می‌گوییم. آیا در همه مناطق زلزله‌خیز زلزله به طو یكسان اتفاق می‌افتند؟ خیر در برخی مناطق مانند منطقه زاگرس فاصله زمان بین زلزله‌ها كم و بزرگی زلزله‌ها كم است ولی در البرز فاصله زمانی بین زلزله و بزرگی زیاد است. در شرایطی كه به ساختمان نیرویی وارد كند كه ساختمان تحمل آن را نداشته باشد. زلزله‌های كمتر از 5 درجه »خطر« نیستند حتی اگر هر ماه اتفاق بیافتد اما زلزله‌های 6 و 7درجه را »خطر« می‌گوییم. ولو اینكه با فاصله زمانی زیاد رخ دهند. در مناطق اطراف تهران طی دو ماه گذشته 1350 زلزله 5/3 درجه، 60 زلزله 4درجه ، 2 زلزله 5/4 درجه و 1 زلزله 5 ردجه رخ داده است كه خطری هم ایجاد نكرده‌اند.

بنابراین، البرز منطقه‌ای پرخطر است، چون مستعد وقوع زلزله‌های 6و7و8 درجه است ولی زاگرس خط كمتری دارد، چون مستعد وقوع زلزله‌های 3و4و5 درجه است. البته مسئله وقوع زلزله را نمی‌توانیم دقیقاَ پیش‌بینی كنیم چون در این مسئله پیچیدگی بسیار است زیرا زلزله حداقل در عمق 30 كیلومتری زمین رخ می‌دهد و عوامل مختلفی در آن مؤثرند بنابراین ما مسائل را با احتمال بیان می‌كنیم مثلا‌َ میگوئیم در فلان منطقه 57 درصد احتمال دارد كه در فاصله زمانی 2 سال زلزله‌ای به بزرگی مثلاَ 6 درجه روی دهد البته این امر را هیچ كس نمی‌تواند بطور یقین پیش‌بینی كند.

رشد قصد داشتیم بحث زلزله تهران را بعنوان سؤالی مطرح كنیم ولی به جهت رعایت وقت شما در همین جا بحث پیش‌بینی زلزله تهران و شایعات مربوط به آن را بیان فرمایید.
دكتر غفوری: حقیقت این است كه كشور ما كشور زلزله‌خیز است. این موضوع را هم تاریخ و هم علم زمین‌شناسی تأیید كرده است. تهران لرزه‌خیز است و ما تا بحال با توجه به سوابق لرزه‌خیزی این شهر» خطر« را تعیین كرده‌ایم.ان‌شاءالله در آینده نزدیك نیز با مردم تهران سخن خواهیم گفت و در آن جا میزان احتمال و بزرگی و مدت زمان وقوع زلزله را بیان خواهم كرد. مثلاَ خواهم گفت 64 درصد امكان دارد كه طی دو سال زلزله‌ای با بزرگی 7 درجه روی دهد و …

بنابراین خطر زلزله تهران جدی است، مثل شهرهای تبریز، مشهد، كرمان. متأسفانه بیشتر شهرهای بزرگ ما به طور جدی در معرض خطر زلزله هستند.
حقیقت این است كه ما در برابر زلزله آماده نیستیم زیرا آنچه در این كشور ساخته می‌شود اغلب متناسب با شرایط خطر زلزله نیست. برای مثال افرادی كه در مناطق بارانی زندگی می‌كنند خانه‌هایشان را طوری می‌سازند كه دارای سقف شیب‌دار باشد تا در وقع باران چكه نكند در واقع این ساختمان متناسب با شرایط بارانی ساخته می‌شود سقفها موقع باران چكه می‌كنند، ما در برابر زلزله آماده نیستیم زیرا ساختمان شهرهایمان و روستاهایمان سازگار با خطر زلزله ساخته نشده‌اند اكثر ساختمانها این گونه‌اند. آری این زلزله نیست كه آدم‌ها را می‌كشد بلكه ساختمانها و پلها هستند كه باعث مرگ انسانها می‌شوند پخش شدن شایعه در تهران دو علت دارد یكی اینكه مردم به اصل قضیه توجه نمیكنند با وجود تأكیدات مانه

مردم و نه مهندسان و دستگاههای اجرایی و سازمانهای ساخت اصولی را جدی نمی‌گیرند متأسفانه مردم به دلیل ناآگاهی از حرف‌های متخصصان به شایعات توجه می‌كنند، با توجه به این همه تابلو كه در سطح شهر نصب كرده و بروشورهایی كه در میان مردم توزبع كرده‌ایم و در كتابهای درسی مطالب زیادی را گنجانده‌ایم كسی توجه نمی‌نكند ولی وقتی یك چینی بی‌سواد، یك اسلواك بی‌سواد در مورد زمان وقوع زلزله سخن می‌گوید همه به حرفهای او و شایعات توجه می‌كنند و به نظر من این یك مشكل فرهنگی است كه همه، به خصوص آموزش و پرورش باید برای حل این مشكل اقدام كند.

ما در ایران هم دانش فنی داریم، هم شناخت كافی از زلزله‌هایمان داریم و هم قانون داریم اما مشكل اینجاست كه كسی اینها را جدی نمی‌گیرد.
آقای هاشمی رفسنجانی- زمانی كه از مؤسسه بازدید داشتند فرمودند: متأسفانه فقط نوك دماغمان را می‌بینیم؛ زلزله مثل باران نیست كه هر روز بیاید ولی وقتی بیاید شهری را ویران می‌كند ما نه توانایی پیش‌بینی زلزله را داریم و نه می‌توانیم از توع آن جلوگیری كنیم تنها راهی كه برای مقابله با این پدیده داریم حفظ آمادگی( ساخت بناهای مقاوم) و پیشگیری از وقوع حوادث است. این مانند قضیه واكسن در پزشكی است. مقاوم سازی ساختمان در واقع مانند تقویت در برابر خطر احتمالی و جدی است اگر ساختمانها مقاوم ساخته شود زلزله

می‌تواند به آنها آسیبی برساند متأسفانه میانگین عمر ساختمانهای ما 25 سال است در صورتی كه باید بیش از 100 سال باشد این مسئله نیز نشان می‌دهد كه كار ساختمان‌سازی در كشور ما بطور اصولی انجام نمی‌شود توجه داشته باشید كه هزینه مقاوم‌سازی، یعنی رعایت ضوابط كامل ساخت اصولی در حدود 5 درصد هزینه ساخت است كه با در نظ گرفتن قیمت زمین بسیار ناچیز خواهد بود. باید توجه كرد كه شما با این عمل نه تنها خانه بلكه جان خود و

خانواده‌تان را بیمه می‌كنید. آیا نمی‌ارزد؟!
رشد: آن چه فرمودید در مورد ساختمانهایی است كه در دست احداث هستند یا رد آینده احداث خواهند شد در مورد ساختمانهای موجود چه كاری می‌توانیم انجام دهیم؟
دكتر غفوری: به موضوع بسیار جالبی اشاره كردید. خوشبختانه برای مقاوم كردن ساختمانهای موجود نیز راههایی وجود دارد و ما در این مورد مطالبو نشریات فراوانی منتشر كرده‌ایم. شمت ر نظ بگیرید بسیاری از افراد منازل خود را زیباسازی می‌كنند. چه خوب بود كه ابتدا خانه را توسط متخصصان مقاوم می‌كردند و بعد به زیبایی و رنگ آن می‌پرداختند.» خانه از پای بست ویران است خواجه در بند نقش ایوان است« . متأسفانه در امر نماسازی نیز دقت نمی‌شود و مصالحی كه مورد استفاده قرار می‌گیرد درست به دیوار و نما متصل نمی‌گردد و خطر آفرین می‌شوند. البته مقاوم سازی مانند جراحی در پزشكی است و مهندسان حاذق و ویژه‌ای را می‌طلبد.

رشد: شنیده‌ایم كه مؤسسه شما در زمینه مقاوم‌‌سازی ساختمانهای موجود نیز فعالیت می‌كند. چه خدماتی را به مردم ارائه می‌دهید؟
دكتر غفوری: وظیفه مؤسسه ارائه روشها است و ما عملاَ نمی‌‌توانیم وارد مسائل اجرایی و مفاوم‌سازی منازل شویم. ما این كار را در مورد سازه‌های عمومی مانند بیمارستانها، پلها، سدها انجام می‌دهیم.

رشد: پس مردم باید مستقیماَ به شركت‌های ساختمانی مراجعه كنند.
دكتر غفوری: متأسفانه تعداد نسبتاَ كمی از شركتها می‌توانند سنجش مقاومت و مقاوم‌سازی ساختمانهای موجود را انجام دهند البته هر فردی كه به ما مراجعه كند، ما او را راهنمایی می‌كینم در مؤسسه متخصصان زیادی نیز تربیت كرده‌ایم كه می‌توانند كار مقاوم‌سازی ساختمانهای موجود را انجام دهند.

رشد: به مسئله مهم» سنجش مقاومت « اشاره كردید به نظر می‌رسد هر فردی قبل از اقدام به مقاوم‌سازی اصولاَ باید بداند كه آیا خانه‌اش به این امر نیاز دارد یا خیر. این طور نیست؟
دكتر غفوری: كاملاَ درست است این موضوع مانند مر اجعه شما به پزشك است. او می‌تواند میزان و نوع مریضی شما را تشخیص دهد ما نیز در ابتدا ساختمان را از نظر ظاهری و به روش مشاهده مورد توجه قرار می‌دهیم و اگر از مقاوم بودن آن اطمینان حاصل نكردیم به روشهای دیگر آزمایش می‌كنیم و بعد از نتیجه‌گیری به مالكان اطلاع می‌دهیم كه ساختمان آنها چه مشكلاتی دارد و مقاوم‌سازی آن چه قدر هزینه برمی‌دارد. متأسفانه به این خدما و كارهایی كه می‌توان انجام داد توجهی نمی‌شود.
رشد: متأسفانه مشكلات اقتصادی هم مؤثر است.

دكتر غفوری: همان‌طوریكه گفتید عده‌ای قدرت اقتصادی دارند و توجه نمی‌كنند . عده‌ای مستأجر هستند و طبیعتاَ نمی‌توانند در خانه دخل و تصرف كنند.اینها هم باید حداقل به ایمنی داخل خانه توه داشته باشند؛ یعنی كمدها، لوسترها، و… را طوری محكم كنند كه در صورت زلزله آسیبی نرسانند. (البته این موارد در خانه‌های كاملاَ مقاوم نیز باید رعایت شود) دیگر آنكه وسایل لازم،بیل، و كلنگ و … در دسترس داشته باشند. برخی این مسائل را شوخی می‌پندارند. باید متذكر شد كه ابداَ شوخی نیست؛ زیرا خطر زلزله واقعاَ‌ جدی است. پس باید آماده باشیم . به علاوه وقتی می‌گوئیم لحظه بروز زلزله كاری باید بكنیم این به اقتصاد و از این قبیل چیزها ربطیی ندارد. باید همه یاد بگیرند كه چه كاری انجام دهند. كلام آخر این افراد حتی درمورد ساختمان محیط كارشان از طریق تذكر به مدیریت اداره یا كارخانه می‌توانند مدیران مسؤلان را به توجه بیشتر وادار كنند. در این مورد تجراب موفقی نیز در تهران وجود دارد.
رشد: عده‌ای فكر می‌كنند زلزله مانند یك انفجار است كه بی‌خطر انجام می‌شود و فرصتی برای انجام هیچ كاری جود ندارد.
دكتر غفوری: خیر یك شوك اولیه وجود دارد. ولی زمان عكس‌العمل بسیار كوتاه است. برای همین است كه از قبل باید آماده باشیم و زمان وقوع آن تصمیم بگیریم كه چه كنیم، باید گفت اصلاَ فرصتی نداریم. پس باید از قبل آماده باشیم و نقاط امن مثل چارچوب‌ها و زیرمیزها را بشناسیم.

یا مثلاَ سقف‌های محدود را كه مقاومت بیشتری دارند بشناسیم. با توجه به آموزش‌هایی كه در بروشورها آورده‌ و در كتب درسی هم نوشته‌ایم همه باید تشخیص دهند كه كجا امن‌تر است هنگام شب به كجا پنا ببرند هنگام روز چه كنند هنگام وقوع زلزله همه باید بدانند كه چه كار كنند.
رشد: آقای دكتر، نفرمودید در حین زلزله چه قدر فرصت داریم.

دكتر غفوری: مجموع عمل زلزله از 5 ثانیه تا 20 الی 30 ثانیه و حتی گاهی تا یك دقیقه است. میانگین زلزله‌ها 20 تا 30 ثانیه است و حداكثر زمان تخریب ساختمانها معمولاَ تا یك دقیقه طول می‌كشد. باید در اولین فرصت خود را به جایی نسبتاَ امن برسانیم.
التبه اگر در ساختمان یك طبقه ی نزدیك در خروجی یا درب منازل روستایی هستیم باید فوراَ از خانه خارج شویم و اگر قادر به انجام چنین عملی نیستیم بهترین كار پناه‌گیری در جاهای نسبتاَ امن داخل منزل است. البته مدرسه بحث خاصی دارد. این محل باید استاندارد خاص خود را داشته باشد. تا در موقع لزوم محل ایمنی برای بچه‌ها و نیز پناهگاهی اضطراری برای مردم باشد، متأسفانه در مدارس موجود ما به خصوص مدارس قدیمی، رعایت نشده است و هنگام زلزله كاملاَ ویران خواهد شد، برای مثال یك مدرسه در انتهای كوچه سه متری زمان وقوع زلزله متأسفانه فاچعه آفرین خواهد بود. بنابراین حفظ آمادگی، بهترین نوع آمادگی پیشگیری است.

رشد: حال كه بحث مدارس و زلزله مطرح شد، چه خوب است در همین جا نقش آموزش و پرورش، مدیران و معلمان را بیان فرمایید.
دكتر غفوری: نقش آنها آموزش جدی دانش‌آموزان است. متأسفانه مشاهده شده است كه دبیران مباحث مربوطه را جدی نمی‌گیرند . معلمان دبیرها و مدیران باید با حفظ آمادگی به دانش‌آموزان بیاموزند كه چگونه خود را از آسیب زلزله در امان نگه دارند. معلم مدرسه »سفیدابه « كه با ارائه مطالب آموزشی ممختصر موجود در كتاب جغرافی به بچه‌ها آموخته بود كه هنگام زلزله زیر میز بروند تا آسیب نبینند.

مدیران پوسترهای آموزشی مربوطه به زلزله را در سالن‌ مدرسه نصب كنند سعی كنند كه موارد آموزش را كاملاَ به بچه‌ها تفهیم نمایند. حالا بفرمائید آیا مدیران از لحاظ ایمنی ساختمانی هم می‌توانند كاری انجام دهند؟
دكتر غفوری:اتفاقاَ نكته‌ای كه اشاره كردید مهمترین كار یك مدیر و حتی یك پدر و مادر برای بچه‌های مدرسه است. مدیر باید پدران و مادران را از این مسئله اگاه كند و از آنها بخواهد كه مدرسه را برای حل مسئله ایمن‌سازی یاری كنند. حتی می‌توان از تخصص‌های اولیاء نیز در این امر كمك گرفت، زیرا این كارها در تمام دنیا مردمی شده است، برای مثال در امریكا و ژاپن پدر و مادرها و به اصطلاح انجمن اولیاء و مربیان به اینگونه امور اقدام می‌كنند.

رشد: لطفاَ در مورد تجارب موفق مقابله با خطرهای زلزله به خصوص در ژاپن نكاتی را بفرمائید.
دكتر غفوری : ان‌شاالله شما با مراجعه با رؤسای سه پژوهشكده مؤسسه می‌توانید در این زمینه اطلاعات بیشتری كسب كنید.
ژاپن كشور موفقی است زیرا هنگام وقوع زلزله تعداد كمی از مردم جان خود را از دست می‌دهند. در ایران، هندوستان، و ارمنستان تلفات به چندین هزار نفر می‌رسد. البته در كوبه ژاپن نیز در حدود 5000 نفر بر اثر زلزل كشته شدند. این امر دو علت اصلی داشت، یكی تراكم جمعیت و دیگری بالا بودن قدرت زلزله‌ای كه اصلاَ پیش‌بینی نمی‌شد، این چنین زلزله‌ای در كوبه بیاید. با وجود این تنها برخی پل‌ها و ساختمانهای قدیمی خراب شدند كه از هفته اول هم بازسازی آنها شروع شد. اگر آن زلزله در تهران می‌آمد شاید چند صد هزار نفر كشته می‌شدند. موفقیت یعنی این، و گرنه ما معتقد نیستیم كه می‌شود تلفات و خسارات‌ها را به صفر رساند.

هنگامی‌كه در » نورتیك« زلزله آمد، 57 نفر مردند، زیرا امداد رسانی تدارك دیده شده بود و بلافاصله از زیرآوار نجات یافتند. شما می‌دانید كه در كشورهایی مانند كشور ما از هر سه نفر مجروح یك نفر كشته می‌شود ولی در كشورهایی مانند ژاپن این نسبت به یك به 10 است یعنی از هر 10 نفر مجروح یك نفر كشته می‌شود.
فوكوهی شهری است كه 50 سال پیش در آن جا زلزله مخربی آمد شهردار این شهر می‌گوید:» من شهری ساخته‌ام راحت و ایمن« و شما این موضوع را، زمانی كه در این شهر راه می‌روید حس می‌كنید.

رشد: آیا در ایران هم تجربه موفق داشته‌ایم؟
دكتر غفوری:خوشبختانه بله. در گلباف در سال 1360 زلزله آمد و حدود000/16 نفر كشته شدند ولی در سال 77 با وجود آنكه تراكم جمعیت بیشتر شده بود وقتی زلزله‌ا‌ی تقریباَ به همان بزرگی اتفاق افتاد فقط 5 نفر كشته شدند، زیرا منازل بازسازی شده، مقاوم و اصولی ساخته شده بودند.
رشد: از طرف مجله و خوانندگان آن، از شما تشكر می‌كنم. موفق باشید.
آمادگی در برابر زلزله( تهران)

زلزله از جمله حوادث طیعی است كه گاه در جهان اتفاق می‌افتد و خسارت‌هایی جانی و مالی بسیاری به بار می‌آورد از نظر علم زمین‌شناسی زلزله حركت پوسته جامد زمین است كه در اثر آزاد شدن انرژی در اعماق زمین منتقل شدند آن به سطح موجب حرك پوسته خارجی زمین می‌شود. این حركت عمودی افقی یا دورانی است و تخریب و ویرانی سازه‌ها را بدنبال دارد. در زبان فارسی واژه بومهن معادل زلزله است. این واژه از دو بخش» بوم« به معنای زمین و» مهن« به معنای حركت شكیل می‌شود.
نام‌گذاری روستای بومهن در دامنه سلسله جبال البرز نیز به زلزله خیز بودن این منطقه اشاره دارد. اسدی طوسی درمنظومه گرشاسبنامه می‌گوید:
برآمد یكی بومهن نیم شب

تو گفتی زمین دارد از لرزه تب
كشور مات برروی كمربند آلپ قرار دارد كه محدوده وسیعی از مناطق كوهستانی و زلزله خیز آسیای جنوبغربی را تا سواحل دریای مدیترانه در بر می‌گیرد. بنابراین پیش‌بینی طرح‌های مناسب جهت مقابله با نتایج زیان بار زلزله در این منطقه اهمیت خاصی دارد.
جدول صفحه بعد گویای این حقیقت است كه كشور ما همواره با این خطر روبرو بوده است.

محل وقوع زلزله قدرت(ریشتر) سال وقوع
لاریجان
غرب تهران
بوئین زهرا
دشت بیاض
بندرعباس

طبس
شمال قاین
كرمان
رودبار گیلان 4/7
7
2/7
3/7

7
7/7
3/7
1/7
3/7 1336
1336
1341

1347
1356
1357
1358
1360
1369

لرزه‌خیزی منطقهتهران:
در منطقه تهران در كوهپایه رشته البرز و در زیر لایه‌های آبرفتی گسل‌های طولی فراوانی وجود دارد كه توسط آزمایش‌های ژئوتكنیك به صورت گمانه‌ای بوجود آنها پی برده‌اند. این گسل‌ها تاكنون در منطقه تهران منشأ زلزله‌های كوچك بزرگ بسیاری بوده‌اند.
مطالعات لرزه‌خیزی( 2- بربریان) نشان داده میدهد كه گسلی كه ا زشمال شهرستان دماوند به سمت تهران امتداد می‌یابد، پتانسیل لرزه‌ای بیشتری دارد و به دلیل فشاری بود و گستردگی می‌تواند زلزله‌ای با بزرگی بیش از 7 ریشتر را در یك دوره بازگشت 158 ساله ایجاد كند. با توجه به این كه آخرین زلزله‌ی شدید تهران در سال 1209 شمسی رخ داده است، بیش از 70 درصد احتمال دارد كه زلزله‌ی شدید دیگری در این شهر اتفاق بیافتد.

پس برای كاهش آسیب‌های احتمالی باید آمادگی داشت.
در این مقاله بیشتر به مشكلات بعد از وقوع زلزله و نیز كسب آمادگی‌های لازم جهت رویارویی با این پدیده می‌پردازیم.

پیشینه‌ی شهر تهران
در سال 1166 هجری شمسی هنگامی كه آقا محمد خان قاجار تهران را بعنوان پایتخت خود انتخاب كرد جمعیت آن حدود 15 هزار نفر و مساحت آن تقریباَ 30 كیلومتر مربع بود. در آن زمان، شهر تهران از شمال به خیابان امیركبیر از غرب به خیابان ری و از جنوب به خیابان مولوی محدود می‌شد. در دهه‌ی 1340 با مهاجرت وسیع روستائیان به تهران، فعالیتهای گوناگونی در پایتخت شكل گرفت و گسترش یافت و پس از پیروزی انقلانب اسلامی تهران بار دیگر مورد توجه مردم سایر نقاط قرار گرفت و با ساخت و سازهای جدید افزایش جمعیت در حاشیه‌ی محدوده‌ اصلی روبرو شد. اسناد و مدارك موجود نشان می‌دهد كه از گذشته‌های دور همواره وقوع زلزله موجب خسارات اقتصادی و اجتماعی فراوان در این منطقه شده است.

در سال 1209( 1830 میلادی) زمین لرزه بزرگی در مازندران، جنوب غربی، مناطق شمیرانات و دماوند، شرق تهران را نتقریباَ بطور كامل ویران كرد. .. در تهران بسیاری از خانه‌های كهنه فروریخت و حدود 30 تن كشته شدند . در پایتخت حتی یك خانه از آسیب در امان نماند و بخشی از كاخ‌ها به همراه بسیاری از خانه‌‌های پیوسته به آن و نیز بخشی از بازار ویران شد. ارك تالار بزرگ بار عام، شماری از عمارت‌‌های اعیانی و نیز ساختمان كهنه سفارت بریتانیا به سختی آسیب دید و دیوارهای باغ سفارت با خاك یكسان شد. زیانهای مالی این زمین لرزه

نیم میلیون تومان برآورد شد. در قرن بیستم( تا سال 1983) تعداد زمین لرزه‌های مهم تهران بیش از 60 مورد بوده كه اولین زمین لرزه شنبه 31 تیرماه 1306 شمسی به هنگام شب و آخرین زمین لرزه شنبه 16 مهرماه 1362 در ساعت 40/12 روی داده است. آگاهی از احتمال وقوع زلزله‌های مكرر و آسیب‌های آن موجب تصویب نخستین قانون در زمینه‌ی كمك‌رسانی به آسیب‌دیدگان زلزله در سال 1302 شد. ولی باز هم نه در شهر تهران و نه در سایر نقاط ایران جهت پیشگیری و كاهش آسیب‌های احتمالی زلزله اقدامی صورت نگرفت، شهر تهران امروز همه عوامل مؤثر بر آسیب‌پذیری یك شهر را در مقابل فاجعه زلزله در خود جای داده است. عدم كاربرد درست اراضی معابر تنگ و باریك ساختمانهای غیر اصولی و قدیمی رشد سریع جمعیت شهرنشین و نابرابری و فقر از جمله این عوامل است.

جمعیت شهر تهران

در شرایط فعلی در طول روز جمعیتی بالغ بر 10 میلیون نفر در تهران به سر می‌برند و پیش‌بینی می‌شود كه در سال 1381 حدود 5/14 میلیون نفر در تهران سكونت داشته باشند. بر پایه‌ی آمارهای سال 1356 متوسط تراكم جمعیت تهران حدود 10500 نفر در كیلومتر مربع و در حال حاضر بالغ بر 12000 نفر است كه نسبت به متوسط تراكم
جمعیتی شهرهای بیش از 5 میلیون نفر جهان حداقل، 20 درصد بالاتر است.

با توجه به اطلاعات موحود در مورد مساحت تعداد خانوار و شاخص تراكم جمعیت در مناطق 20 گانه‌ی شهر تهران این شهر را به چهار حوزه كلی می‌توان تقسیم كرد:
حوزه شمالی با تراكم جمعیت 5000 نفر در كیلومتر مربع با 52 درصد وسعت شهر تهران.
حوزه جنوبغربی با تراكم جمعیت 30000 نفر در كیلومتر مربع و 11 درصد وسعت شهر.

حوزه مركزی و جنوب‌شرقی با تراكم جمعیت 146000 نفر در كیلومتر مربع و وسعت 5/34 درصد.
حوزه شرقی: فقط منطقه 8 با توجه به بافت نسبتاَ منظم و رعایت نسبی اصول شهرسازی( نارمك) به صورت یك حوزه در نظر گرفته شده كه 28000 نفر تراكم نسبی آن است و 5/2 درصد كل مساحت تهران را شامل می‌شود.

بدین ترتیب، آسیب‌های زلزله در تهران در تمام سطح شهر یكسان نخواهد بود. به دلیل این كه حدود 7/1 میلیون نفر از جمعیت شهر فقط در حوزه جنوب‌غربی و امتداد آن زندگی می‌كنند، می‌توان انتظار خساراتی انسانی بیشتری را در این حوزه داشت.
براساس تجربه‌های زلزله ‌های مختلف در كشورهای جهان گروههای آسیب‌پذیر متأسفانه عمدتاَ كودكان، افراد مسن معلولان هستند.

آمادگی در برابر مشكلات و مصایب پس از وقوع زلزله
امور بهداشتی و درمانی
بلایای طبیعی مانند زلزله و سیل معمولاَ عوارض انسانی را به دنبال دارند كه گاه حسارات ناشی از این عوارض بیشتر از خسارات اولیه است. اینگونه عوارض را می‌توان به:1- عواض روانی 2- عوارض جسمانی تقسیم كرد.

عوارض روانی ناشی از مرگ نزدیكان و بستگان و همچنین از دست دادن اموال و حتی حیوانات خانگی مأنوس.
عوارض جسمانی شامل: عوارض آتی مانند زخم، پارگی و شكستگی، خونریزی‌های داخلی و خارجی، سقط جنین و عوارض تأخیری به شكل بیماریها‌ی ویروسی، عفونی، انگلی، قارچی و باكتریابی. شایع‌ترین و خطرناك‌ترین بیماریهای روده‌ای، اسهال خونی آمیبی است كه پس از وقوع زلزله به دنبال آلوده شدن آب آشامیدنی می‌تواند جمعیت زیادی را مبتلا سازد.
در شهرهایی كه در دامنه‌ها قرار دارند اختلاف سطح مناطق و شیب سبب تجمع آبهای آلوده و فاضلاب در مناطق پایئن شهر می‌شود و خط آلودگی را بیش از پیش افزایش می‌دهد. در این موارد بیماری خطرناك دیگری ك به سرعت انتقال می‌یابد بیماری گال است. نگهداری مجروحان و مصدومان درچادرها و اتاقك‌های موقتی به صورت گروهی و دسته جمعی موجب انتقال سریع این بیماری در بین افراد می‌شود. همچنین احتمال آلودگی پتوها و لباس‌های دست دوم كه از طریق كمك‌های مردمی در اختیار
مصیبت‌دیدگان قرار می‌گیرد، نیز زیاد است.

آمادگی‌های قبلی در زمینه امور پزشكی

در برنامه امداد پزشكی دو قسمت- به ظاهر جدا ولی عمل به هم پیوسته – مشاهده می‌شود.
الف- برنامه آمادگی قبل از زلزله ب- برنامه امدادی بعد از زلزله.
در بخش اول، در فاجعه زلزله با توجه به شدت آن بیش از سایر حوادث غیر مترقبه به امكانات بهداشتی و درمانی نیاز است. گاهی امكانات بهداشتی و درمانی منطقه آسیب‌دیده به دلیل عدم استحكام آنچنان صدمه می‌بیند كه در اوج نیازهای بعد از فاجعه قادر به ارائه خدمات نیست.
( زلزله 1369 منجیل) بنابراین پیش از بروز زلزله و لزوم ارائه خدمات باید برای تجهیز و امكانات تلاش كرد.

از دیگر اقدامات قبل از حادثه بررسی آسیب‌پذیزی امكانات بهداشتی و درمان و برنامه‌ریزی درتمام كشور است. به فرض مقاوم بودن بیمارستانها، آزمایشگاهها، و … باز هم خدمات درمانی و بهداشتی قادر به پاسخگوئی به نیاز هزاران نفر آسیب دیده نخواهد بود.
لذا برسی نیازهای اولیه تهیه فهرست ذخیره‌های موجود و تأمین ذخیر دارویی بررسی امكانات در استان‌های هم جوار، پیش‌بینی امكانات هوایی و زمین برای ارسال كمك‌ها
و انتقال مجروحان و آموزش نیروها از جمله اقدامات مهم قبل از حادثه است.

– بخش دوم؛ وظایفی است كه وزارت بهداشت و درمان در زمینه امداد به مصدومان و مجروحان و تأمین زندگی و سلامت آنها بر عهده دارد. این وظایف عبارتند از:
1- گندزدایی آبهای مصرفی؛ بطوریكه تا قبل از حصول اطمینان كامل از سالم بودن آب، نباید آنرا مصرف كنند. ایجاد واحدهای سیار تصفیه آب.
2- شناسایی محل‌های نشت فاضلاب

3- مبارزه با حشرات مانند مگس، سوسك، و سم‌پاشی محل تكثیر آنها.
4- مبارزه با جوندگان كه در كانال‌های فاضلاب رفت و آمد می‌كنند.
5- جدا كردن سریع و به موقع كسانی كه به بیماری گال یا آلودگی شپش دچار شده‌اند.
6- استفاده از لباس‌ها و پتوهای نو برای مصیبت‌دیدگان یا ضدعفونی كردن این قبیل وسایل.
7- احداث دستشوئیهای بهداشتی موقتی كه حشارت به فاضلاب آنها دسترسی نداشته باشند.
همه این موارد می‌طلبد كه از قبل یك مدیریت امور بهداشتی همگام با مدیریت در چارچوب تشكیلات طراحی شود.

خدمات آتش‌نشانی
سازمان آتش‌نشانی با آگاهی كامل نسبت به احتمال وقوع زلزله در تهران و مسؤولیت این سازمان در زمینه كمك‌رسانی به مصدومان و نجات بعد از وقوع حادثه، درصدد ایجاد آمادگی از طریق برنامه‌ها ایجاد دستگاههای جدید و تجهیزات و امكانات بوده است. لیكن با وجود تلاشها و صلاحیت پرسنل، هنوز آمادگی در امكانات این سازمان ضعیف به نظر می‌رسد.
براساس آخرین آمار موجود درحال حاضر در سراسر تهران 27 ایستگاه اطفای حریق و 7 ایستگاه نجات وجود دارد. از تعداد 27 ایستگاه موجود 15 ایستگاه مقاوم و 18 ایستگاه نیمه مقاوم برآورد شده است.

كمبودهای سازمان آتش‌نشانی فقط به مقاوم نبودن ساختمانها در برابر زلزله و در اختیار نداشتن هلیكوپتر خلاصه نمی‌شود. این سازمان حتی در موارد جزئی در مقابل آتش‌سوزی‌ها و … نیز با كمبودهایی روبرو است.

آنچه امداد رسانی این نیروها را دشوارتر می‌كند وجود معابر تنگ و كوچه‌های باریك است. مناطقی همچون محلات جنوب و جنوب غربی تهران، یا منطقه بازار یا معابر شلوغ و باریك به مشكلات كار امداد‌رسانی می‌افزایند.
بطور یقین شهر تهران در شرایط فعلی و احتمالاَ در سالهای آینده با این مشكلات روبرو است و لازم است مسؤولان در این زمینه بطور جدی چاره‌اندیشی كنند.

تأمین مواد غذایی و لوازم زیستی
با تخریب واحدهای مسكونی و خدماتی امكان تهیه مواد غذایی برای خانواده‌های مصیبت‌زده ممكن نخواهد بود. بر این اساس هلال احمر امكانات و وسایل ضروری را برای 100 هزار خانوار پیش‌بینی و ذخیره كرده است. وزارت بازرگانی نیز برای 50 هزار خانوار به مدت یك ماه مواد غذایی لازم را پیش‌بینی و تدارك نموده است لیكن در صورت بروز فاجعه این ذخایر جوابگوی نیازهای یك شهرچندین میلیونی خواهد بود؛ لذا شاید بهترین راه آموزش مردم به ذخیره‌سازی مواد غذایی مناسب برای شرایط زلزله باشد. البته در شرایط وقوع فاجعه از

سراسر دنیا و نیز داخل كشور كمك‌هایی فرستاده می‌شود كه گاه كاملاَ نامناسب و غیر قابل استفاده است. بطور نمونه در فاجعه‌ای در هند برای آسیب‌دیدگان پتو ارسال شد با توجه به شرایط آب و هوای این كشور اصلاَ نیازی به اینگونه كمك‌ها نبود. بنابراین هلال احمر و سازمانهای مسؤول باید برای تأمین لوازم زیستی و مواد غذایی در داخل كشور برنامه‌ریزی كنند و چگونگی تأمین مواد غذایی را برای حداقل یك میلیون و چهار صد هزار نفر خانوار در انبارهای امن و مكان‌های مناسب باید جزء مواد اصلی برنامه آمادگی تلقی كرد.

ایمنی تأسیسات مهم و حیاتی
وقوع زلزله در تهران و سایر شهرهای بزرگ برای همه تأسیسات حیاتی از قبیل بیمارستانها، مراكز آتش‌نشانی، مراكز برق شهر قطع و راهها و خطوط مواصلاتی بسته
می‌شود.

وجود لوله‌های انتقال فرآورده‌های نفتی و گاز و انبارهای بزرگ در تهران و اطراف آن، خود خطر بزرگی را ایجاد خواهند كرد. تركیدن لوله‌های بزرگ انتقال فرآورده‌ها و لوله‌های فشار قوی گاز مشكلی است كه باید برای آن چاره‌اندیشی نمود. لوله‌كشی گاز شهری در سراسر شهر تهران در حین زلزله به شدت آسیب می‌بیند و خطر آتش‌سوزی را افزایش می‌دهد. سدهای تأمین كننده آب تهران شامل سد كرج، لتیان، و لار در صورت وقوع زلزله قوی آسیب خواهند دید.
شبكه كابل‌های فشار قوی نیز با حركت زمین و شكست گسل‌ها قطع و ارتباطات رادیویی و پیام‌رسانی را دشوار می‌سازد.
بنابراین ایمن‌سازی شهرها در مقابل حوادث ناشی از وقوع زلزله، یك برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری و پیش‌بینی دقیق نیاز دارد و یك حركت عمومی را می‌طلبد.

نقش آموزش در آمادگی عمومی
بیشر مردمی كه در مناطق زلزله‌خیز زندگی می‌كنند در مورد حوادث و خطرات و بلایای طبیعی مانند زلزله اطلاعات كمی دارند. برای كاهش آسیب‌پذیری در برابر اینگونه حوادث، آموزش امری مهم و اساسی است. آموزش را می‌توان به سه بخش آموزش مدیران، آموزش‌های تخصصی و آموزشهای عمومی تقسیم كرد.

آموزش مدیران:
مدیران جامعه باید با مسائل زلزله و چگونگی كاهش آسیب‌های آن آشنا شوند. عدم توفیق كشورهای كم توسعه یافته در كاهش آسیب‌های زلزله می‌تواند از عدم تمایل آنان به تهیه برنامه آمادگی و عدم استفاده برنامه‌ریزان و مجریان دانش و اطلاعات تخصصی موجود باشد.
درسالهای اخیر در كشور ما به این موارد توجه خاصی شده است. متخصصان رشته‌های مختلف مانند مهندسی زلزله، زلزله ‌شناسی، زمین شناسی و علوم اجتماعی در افزایش آگاهی علمی مردم نقش مهمی داشته‌اند.

از آنجا كه مدیران درتصمیم‌گیریها و برنامه‌ریزی‌ها نقش دارند و از طرفی برنامه آمادگی
باید كه از سوی دولت طراحی و تدوین گردد لازم است كه مدیران ارشد در اولویت قرار گیرد.

آموزشهای تخصصی
تجربه ثابت كرده است كه بسیاری از مهندسان به مقاوم‌سازی ساختمان‌ها در برابر زلزله توجه كافی ندارند. در دانشگاهها نیز غالباَ دانش‌آموختگان در رشته‌های مهندسی درباره راههای كاهش آسیب‌های انسانی در یك كشور زلزله خیز( قبل و بعد از وقوع زلزله) مطالب زیادی یاد نمی‌گیرند و به همین دلیل است نسبت به این مسئله حساسیت چندان ندارند.
فارغ‌التحصیلان علوم اجتماعی نیز اغلب از رشته‌ای به نام» جامعه‌شناسی فاجعه« بی‌خبرند. همینطور فارغ‌التحصیلان رشته پزشكی هم در مورد مراقبت‌های درمانی در دوران زلزله آموزش‌های چندانی نمی‌بینند. مشكل آموزش‌های تخصصی در كل سیستم آموزش عالی و در اغلب رشته‌های موجود دارد. این وظیفه آموزش عالی كشور است كه به تغییر در برنامه‌های درسی رشته‌های مربوط و گنجاندن آموزشهای مربوط به زلزله در این برنامه اقدام كند.

آموزش عمومی
برای اینكه بتوانند از وقوع و به هنگام زلزله و پس از آن عكس‌العمل مناسبی داشته
باشند باید اطلاعات عمومی خاص به آنها انتقال یابد . مردم باید خطر را بشناسند و رسانه‌های عمومی در شناساندنن ابعاد خطر وظیفه سنگینی دارند. رسانه‌ها باید بدون اینكه برای مردم اضطراب نگرانی بی مورد ایجاد كنند آگاهی‌های عمومی را به آنان انتقال دهند بخش آموزش همگانی مؤسسه
بین‌المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله در این راه پیشقدم بوده است. با همكاری دفتر برنامه‌ریزی و تألیف كتب درسی برخی دروس علمی و عملی تحت عنوان ایمنی در برابر زلزله در كتابهای درسی مطرح شده است و آموزشهایی را بطورعملی و تئوری به دانش‌آموزان می‌دهند. گرچه ما هنوز برای رسیدن به آگاهی عمومی در مورد موضوعی به نام زلزله راه طولانی و دشواری در پیش داریم.1

ریشتر و زمین لرزه‌
در سال 1935 میلادی( 1314 شمسی)، جچارلز فرانسیس ریشتر،(Charles Francis Richter)، دانشمندان امریكایی، شیوه‌ای را پیشنهاد كرد كه در آن شدت زمین لرزه به وسیله عددهای از یك تا نه بیان می‌شود. این عددها مقیاسی برای اندازه‌گیری شدت زمین‌لرزه‌اند كه مقیاس ریشتر نامیده می‌شوند.

انرژی زمین لرزه‌ای كه شدت آن یك ریشتر است برابر با انرژی حاصل از انفجار حاصل 170 گرم تی‌ان‌تی است.*1 موجهایی كه از چنین زمین لرزه‌ای منتشر می‌شوند به قدری ضعیف‌اند كه فقط لرزه‌نگار می‌تواند آنها را ثبت كند.در مقیاس ریشتر به ازای افزایش هر عدد شدت زمین لرزه 31 بار بیشتر از عدد قبلی می‌شود. به همین سبب در این مقیاس بهتر است به جای اصطلاح شدت زمین لرزه اصطلاح بزرگی زمین لرزه به كار برده شود. برای مثال زمین لرزه‌ای با بزرگی 2 ریشتر 31 بار قویتر از زمین لرزه‌ای با بزرگی یك ریشتر است. زمین لرزه‌ای با بزرگی 8 ریشتر نیز یا 30000 بار قویتر از زمین لرزه‌ای با بزرگی 5 ریشتر است.

به این ترتیب وقتی كه بزرگی زمین لرزه‌ای 9 ریشتر است قدرت آن برابر با انرژی حاصل از انفجار 150 میلیون تن تی‌ان تی است.
البته تاكنون زمین لرزه‌ای با بزرگی 9 ریشتر ثبت نشده است. حتی تصور زمین لرزه‌ای با بزرگی 8 ریشتر نیز وحشتناك است. گمان می‌رود كه بزرگی زمین لرزه‌ای كه در سال 1906 ( 1285 شمسی ) در كلمبیا یكی از كشورهای امریكای جنوبی ویرانی به بار آورد حدود 6/8 ریشتر بوده است. در سال 1964 میلادی( 1343 شمسی) زمین لرزه‌ای دیگری با بزرگی 5/8 ریشتر در آنكریج (Acchorage) بزرگترین شهرآلاسكا ثبت شده است. زمین لرزه‌ای كه در شهریور 1357 شهر طبس را ویران كرد 7/7 ریشتر بود. بزرگی بعضی از زمین لرزه‌های شدید را تا 9/8 ریشتر نیز برآورد كرده‌اند.

نقل از كتاب زمین لرزه نوشته آیزاك آسیموف.

چگونه می توان در مقابله زلزله مصون ماند ؟
شواهد موجود بیانگر این است كه هر سال در مناطق مختلف دنیا سوانح طیبعی باعث به بار آمدن ضایعات جانبی و مالی جبران ناپذیری می‌شود این سوانح كه عمدتاَ شامل پدیده‌هایی مانند سیل، زلزله، طوفان، آتشفشان و خشك‌سالی است، از نظر وقوع و میزان خسارات در نقاط مختلف جهان یكسان نیست. به هر حال تلاشهای گسترده‌ای جهت دست‌یابی به راه كارهای علمی و عملی برای كاهش آثار بلایای طبیعی صورت گرفته است؛ به طوری كه سازمان ملل متحد دهه 1990 میلادی را دهه‌ی كاهش اثرات بلایای طبیعی نام‌گذاری كرده و فعالیت‌های وسیعی در این زمینه صورت پذیرفته است.

بررسی همه جانبه آثار سوانح طبیعی در گذشته نشان می‌دهد كه بیش از نیمی از این ضایعات و خسارت‌ها از پدیده زلزله‌ ناشی می‌شود. بشر با توجه به كثرت خرابی‌ها و تلفات در زلزله‌های شدید و مخرب گذشته، همواره تصور دهشتناكی از این پدیده در ذهن داشته و حتی در بین تمدنهای كهن روایات و افسانه‌های متعددی در این مورد وجود دارد. در بسیاری از منابع تاریخی و حتی در برخی از كتب آسمانی نیز به این پدیده اشاره شده است. جوامع مختلف بشری همواره با حداقل تقلیل آثار مخرب آن بوده‌اند. پیشرفتهای سریع علمی و فنی در چند دهه اخیر در زمینه‌های مختلف به توفیق‌هایی دست یافته ولی هنوز دانش و فن‌آوری بشری آنقدر پیشرفت نكرده است كه راههای پیشگیری از وقوع زلزله را بشناسد یا زمان دقیق وقوع آنرا پیش‌بینی كند. از اینرو اراته حل ممكن و منطقی اندیشیدن ایجاد چتر حفاظتی مناسب در مقابل این پدیده یعنی» مقاوم‌سازی سازه‌ها و جلوگیری از تخریب آنها در برابر زلزله« است. امروزه در جوامعی كه فرهنگ ساخت و ساز مناسب و به عبارت دیگر» فرهنگ مقاوم سازی« نضج گرفته و عموم افراد جامعه به خصوص افراد غیر متخصص و مردم عادی، از آگاهی نسبی در این زمینه برخوردارند میزان ضایعات جانبی و مالی ناشی از زلزله‌های شدید به مراتب كمتر از سایر جوامع است.
از نظر موقعیت مكانی كشور ما ایران در یكی از مناطق فعال تكنونیكی كره مین قرار گرفته و ما اغلب شاهد وقوع زلزله‌های خفیف و شدید در این منطقه هستیم. از دلایل خرابی‌های وسیع و خسارات تأسف‌بار در زلزله‌های مخرب گذشته علاوه بر ضعف‌ها و كاستی‌های سازه‌ای و عوامل مرتبط با آن می‌توان دو عامل زیر را نیز مد نظر قرار داد:
1- به علت ساز و كار وقوع زلزله در منطقه كانون زلزله( محل ازاد شدن انرژی ناشی از زلزله) درعمق كمی از سطح زمین( معمولاَ در عمق 10 تا 20 كیلومتری) قرار داشته است و در نتیجه انرژی قابل ملاحظه‌ای به سطح زمین رسیده است كه خود باعث حركات شدید زمین گردیده است.
2- در بسیاری از نواحی لرزه‌خیز كشور دوره بازگشت زلزله‌های بزرگ و بعبارت دیگر مدت زمان ذخیره انرژی قبل از آزاد شدن آن طولانی است و در نتیجه در این نواحی شاهد زلزله‌های بسیار شدید با فاصله زمانی زیاد هستیم. تجربه‌های گذشته بیانگر این مطلب است كه معمولاَ چند سال بعد از وقوع زلزله‌های شدید برنامه‌ریزی‌های مختلف و تلاشهای بسیاری برای مقاوم‌سازی و رعایت اصول فنی در ساخت و سازها صورت میگیرد ولی متأسفانه پس از چندی تمام این موارد به دست فراموشی سپرده می‌شود و مجدداَ ساخت و سازهای غیر اصولی آغاز می‌گردد و در نهایت در زلزله‌های شدید بعدی همان خسارت و ضایعات جبران ناپذیر تكرار می‌شود.
توجه به نكات لزوم تداوم برنامه‌ریزیهای مناسب و بخصوص آموزش همگانی جهت القای» فرهنگ مقاوم‌‌سازی« را در جامعه اجتناب ناپذیز می‌كند. البته عبارت مقاوم‌سازی صرفاَ به مفهوم رعایت اصول فنی و مهندسی در ساخت و سازها نیست بلكه علاوه بر این مورد توجه به مسائل ساختگاهی از نظر زمین‌شناسی و ژئوتكنیكی را نیز مد نظر قرار دارد.
در این نوشتار رفتار لرزه‌ای سازه‌ها از دو دیدگاه سازه‌ای ساختگاهی مورد بررسی قرار می‌گیرد و با اشاره به شواهد و تجربیات حاصل از زلزله‌های گذشته اهم مطالب به زبان ساده ارائه شده می‌شود.
رفتار زلزله سازه‌ها از دو دیدگاه ساختگاهی
1- بررسی نیروهایی ناشی از زلزله بر سازه‌ها
مروری بر آثار تخریبی زلزله‌های شدید و نسبتاَ شدید گذشته بر سازه‌ها در می‌یابیم كه بسیاری از ساختمانها و بناهای فنی در حالت عادی و قبل از وقوع زلزله سالم و برای سكونت با كاربری‌های دیگر مورد استفاده قرار می‌گیرد . پس از وقوع حتی زلزله‌هایی نه چندان شدید بطور موضعی یا كامل دچار خرابی می‌شوند كه این امر علاوه بر خسارت‌های فراوان مالی ضایعات جبران ناپذیر جانی نیز به بار می‌آورد . عكس شماه 1 روستای ویران شده گلستان در زلزله اسفند ماه 1357 اردبیل و عكس شماره 2 بخش قدیمی روستای ویران شده

اسفندن در زلزله اردیبهشت ماه 1376 جنوب خراسان( بیرجند و قائن) رانشان میدهد. خانه‌های روستایی كه عموماَ از مصالح سنتی خشت و گل ساخته شده‌اند بدون استثناء دچار خرابی شدید شده و بسیاری از آنها بطور كامل منهدم گردیده‌اند. عكس شماره 3 تخریب كامل ساختمانهای با مصالح بنایی در زلزله اردیبهشت ماه 1376 جنوب خراسان( بیرجند و قائن) و عكس شماره 5 خرابی شدید ساختمانهای با اسكلت بتنی را در روستای اردكول در زلزله سال 1376 جنوب خراسان نشان می‌دهد. نكته قابل توجه خرابی شدید

ساختمانهایی است كه حتی از مصالح مرغوب و گرانقیمت مانند فولاد و بتن آجر و ملات ماسه- سیمان بنا شده ‌اند. دلایل اصلی این امر را می‌توان بطور خلاصه1- عدم رعایت نكات و اصول فنی در طراحی، اجرا، نظارت و در بسیاری از موارد2- عدم استفاده از مصالح مرغوب و مناسب ساختمانی و حتی در پاره‌ای از موارد3- استفاده نامناسب از اینگونه مصالح دانست.

پژوهشگر گرامی فایل کامل مقاله زلزله در ايران با تنظیمات کامل و دقیق آماده مطالعه و بررسی شما می باشد شما با دانلود فایل مقاله زلزله در ايران دیگر نیاز به ویرایش اساسی در داخل فایل را ندارید برای مشاهده بخشی از متن فایل بر روی دکمه “توضیحات بیشتر ” در پایین این متن کلیک کنید.